“Ja, je kon dat aan zien komen hé”
Zaterdag 28 maart, Morgen is alles anders
Dennis Molendijk
ja, je kon dat aan zien komen hé
Lex Bohlmeijer staat achter het katheder en preekt/speelt de woorden van een oude griendsnoeier uit de Betuwe. Fragmenten over de crisis, geselecteerd uit een anderhalf uur durend interview dat Bohlmeijer had met de man.
de schepping is zo gemaakt
dat ze mekaar dan toch weer uitroeien
hetzij of door ziektes
of ze maken mekaar af
dat kan de mens toch niet laten
en as dat niet zou gebeuren
nou ja
men denkt dat hij het alleen voor het zeggen heeft
o hier op aarde
nou vergeet het maar
want as je altijd in de natuur gewerkt hebt
zoals wij
dan besef je heel goed dat wij niet de enigste zijn die recht hebben
hier op de op de aarde
nee
nee
De teksten van de man zijn van een ontroerende schoonheid, de meest poëtische van Crisis in Frascati.
kijk na de oorlog toen kreeg je al
toen waaide het over van Amerika
of alles moest beter groter he
de mensen die die die ja die wilden steeds meer
meer meer
tis tis gegroeid hè
het is de laatste vijftig jaar is dat gegroeid
bij ons was het beperkt
wij zagen toch wel gebeuren dat het fout liep
wij zagen dit al aankomen
dat ze teveel wilden
en de groten, de groten hadden nooit meer genoeg
kijk als een multimiljonair nog opgepakt wordt om omdat die de
zaken aan het oplichten is
dat die nog nie genoeg heb
ja waar zijn we dan mee bezig?
da’s niet goed he
je moet een keer tevreden zijn
De boerenwaarheden van de griendsnoeier ontroeren me. Dat is het mooie van theater, dat je mensen een stem kunt geven. En dat je echt kunt luisteren in plaats van alleen maar aanhoren. Lex Bohlmeijers tekst is één van de negen acts van vanavond. Nog afgezien van de zeer sterke documentaire Surplus waarmee de avond begint én een handout van een korte scène van Magne vd Berg. Deze hoeveelheid van negen onderdelen in het live gedeelte maakt het geheel tot een bonte avond. Maar wel één van een hoog niveau. Het doet me denken aan de theateravonden op mijn middelbare school. Je kunt betoverd raken door de artiesten en hun optredens en je weet dat het veilig is én behaaglijk én dat het je niet lang genoeg kan duren. Je bent onder vrienden. Dag tien van De crisis in Frascati is dus vooral een fijne avond.
Dat begint al direct bij de sympathieke eerste act. Drie jonge makers kregen van Frascati een opdracht om zich op toneel te verhouden tot de crisis. Dat resulteert in twee aansprekende performances. Jibbe Willems en Bas van Rijnsoever, bijgestaan door Ariadna Rubio Lleo, nemen Brecht’s ‘musical’ Aufstieg und Fall der Stadt Mahagonny als metafoor. Jibbe legt welbespraakt een aantal verbanden met deze tijd, Bas zingt en speelt enkele sterke songs, maar ik ben vooral gefascineerd door de frêle Ariadna die het verhaal van Jibbe lardeert met quotes. Ze doet dat fenomenaal. Zelden heeft de Duitse taal mij zo kunnen bekoren.
“Erstens, vergeßt nicht, kommt das Fressen Zweitens kommt der Liebesakt Drittens das Boxen nicht vergessen Viertens Saufen, laut Kontrakt. Vor allem aber achtet scharf Daß man hier alles dürfen darf.”
Emke Ydema op haar beurt, spreekt geen woord. We hebben het al vaker gehoord in de afgelopen negen dagen van theatermakers: “Ik weet eigenlijk niet zo goed wat ik moet vinden. Ik heb er niet zoveel mee”. Maar Emke kiest wel een unieke aanpak. Zwijgend en geïsoleerd in een spotje midden op het toneel maakt ze ons via de beamer deelgenoot van haar gedachten. De kritiek op mensen van haar generatie is – zo stelt ze – dat een onderwerp voor hen pas belangrijk wordt als ze iets kunnen vóelen. En dus gaat ze op zoek naar het gevoel van de crisis. Kort. Krachtig. Sterk.
En zo rolt de avond verder. Ali Ben Horsting leest een ongebruikelijke ‘liefdesbrief’ geschreven door Jorieke Abbing, direct gevolgd door een grappig alweer-het-einde-van-de-liefde song door singer/songwriter Daan Overgoor.
Don Duyns spreekt in het verlengde van Emke Ydema over hoe ver de crisis bij hem vandaan staat. En dat vanuit het motto Crisis! What crisis? (Supertramp).
En na de pauze door.
Lex Bohlmeijer spreekt, dan Esther Gerritsen. Ook zij kiest met haar ‘column’ de inmiddels behoorlijk obligaat geworden ingang van: ik heb eigenlijk helemaal geen zin om hier iets over de crisis te zeggen. Maar wél de grappigste. “Ik had van dit festival toch zo’n beetje het gevoel van een verjaardagsfeestje in mijn familie: we zitten in een kring en KLAGEN” (vrij geciteerd). Vervolgens houdt ze een gloedvol betoog over hoe onzinnig het is je te beklagen over de rijken en hun rijkdom.
Voor de tweede keer in Crisis in Frascati presenteert Eric de Vroedt een scène uit Glengarry Glen Ross van David Mamet, deze keer gelezen/gespeeld door Leon Voorburg en Bram van der Heijden. Opnieuw valt me op hoe sterk deze tekst is. Je wordt als het ware in de scènes gezogen. Het begint als een gewone presentatie van twee acteurs met de tekst voor hun neus, maar je raakt steeds meer geïntrigeerd door de groeiende wanhoop van één van de personages. Wordt – gelukkig – vervolgd in september 2009 bij TA2.
Dan de wat oudere rotten. Jan Blokker sr schreef een virtuoze korte tekst over het geweld in oude kinderrijmpjes en Olga Zuiderhoek maakt er een prachtige performance van.
En speciaal voor Frascati schreef GJ Rijnders een crisis-liefdesscène, komisch-onderkoeld gespeeld door Willem de Wolf en Gilles Biesheuvel.
En dan is daar ineens het einde van tien dagen Crisis in Frascati. Zo’n vijftig programmaonderdelen verder is de laatste presentatie aan Ramzi Saouma, beurshandelaar bij de ABN-AMRO. Hij heeft voor ons gedurende de afgelopen drie weken het entreegeld zeer risicovol belegd. Iedere avond heb ik met toenemend plezier en met steeds groter wordende verschijnselen van gokverslaving, publiekelijk verslag gedaan van zijn vorderingen. Nu op de laatste avond is de vloer voor hem. Vlak voordat hij op moet laat hij me een PowerPoint-presentatie zien met grappige plaatjes. Ik trek bleek weg. Als dat maar goed gaat?….. En dat gaat het. Zijn presentatie slaat aan. Het publiek is gefascineerd door het bijzondere ventje van 27 jaar oud dat in drie weken tijd van ruim drieduizend Euro zesduizend Euro heeft gemaakt. Even is er teleurstelling wanneer blijkt dat het fictieve handel was, noodzakelijk vanwege subsidievoorwaarden. Dat had toch écht moeten zijn? Maar ja, wat is echt? Gaat het niet in deze hele crisis over fictief geld. Was dat niet juist het probleem?
Graag laat ik het laatste woord aan de oude griendsnoeier uit de Betuwe:
men klaagt nu wel s
maar vroeger was ook niet alles hoor
verlang daar
verlang nou nooit terug
sommige mensen die zeggen wel s die goeie ouwe tijd
da’s nie waar hoor
verlang daar nu nooit naar terug….
…
Kijk wij zullen toch een wij zullen die stap terug moeten doen
En dat zal moeilijk zijn
En e d’r is een hele stap hoor
Moe je een aanloop nemen….
…
Kijk de dood
Jaa
Kijk we zij we zijn allemaal hier maar tijdelijk
Kijk en als dit nou allemaal voor niks geweest zou zijn
Want de aarde is uiteindelijk voor mens en dier gewoon een
lijdensweg
en als dit allemaal voor niks zou zijn
dan zou je je toch afvragen welleke gek heeft dat uitgevonden?
kan nie doelloos zijn
maar wát… de bedoeling hiervan is,
we weten het niet
nee nog niet
op een keer weten we het allemaal natuurlijk
snap je
Hartelijke groet. Dennis