Woensdagavond 25 maart, Schaarste en overvloed
Dennis Molendijk

”Wat in deze situatie het allerbelangrijkst is, is dat we het hoofd niet in de schoot werpen, maar de handen ineenslaan. Dat is de centrale opgave waarvoor we met elkaar staan.” Op de zevende dag van tien dagen Crisis in Frascati spreekt Jan Peter Balkenende het volk toe. Ze zijn eruit!
Dezelfde avond in Frascati WG spreekt Hans Maarten van den Brink vergelijkbare woorden. En nog veel meer clichés, open deuren en dooddoeners. Hans Maarten speelt een politicus die vol positivisme zijn publiek toespreekt, maar langzaam het vertrouwen in zijn autocue verliest. Een leuk idee. De krampachtigheid van de volharding in clichés is inderdaad ‘Balkenesk’. Hans Maarten is geen acteur en dat maakt zijn presentatie een beetje als een schuifdeurenact op een bruiloft. Tegelijkertijd is die knulligheid ook uiterst charmant. Het is een mooi licht accent bij een inhoudelijk opvallend stevige avond. Geen naar binnen gerichte theaterkritiek vanavond, maar juist mensen die in dit theaterforum iets willen toevoegen aan de gedachtevorming over de crisis.

De avond begint met een lekker provocerend verhaal van filosoof Karim Benammar. Er bij blijven jongens! In iets meer dan een half uur jast Karim door de materie heen in zijn lezing over overvloed. Hij citeert o.a. Peter Sloterdijk en George Bataille. Deze laatste noemde het overschot aan menselijke energie ‘het vervloekte deel’ dat gespendeerd móet worden, ófwel glorieus (via kunst, seks, sport) ofwel catastrofaal (via oorlog). Maar deze twee filosofen krijgen slechts twee minuten van zijn tijd. Karim moet door.
Overvloedig is zijn verhaal en dat is erg prettig. Je moet bij de les blijven, anders mis je een denkstap. Je merkt het aan de reacties na afloop in de zaal. In elke publieksvraag zit een aarzelende ondertoon van “dit kan ik toch niet goed gehoord hebben, bedoelt hij dat écht?” Ja, Karim is bloedserieus. We moeten helemaal niet minder produceren, we moeten ánders produceren. Overvloed zit in de natuur – “de natuur is eindeloos verspillend” - en overvloed is een opwaartse spiraal. Het enige wat ons te doen staat is die overvloedcycli beter te begrijpen zodat we ze ook kunnen inzetten. Maar ook als we uiteindelijk uitkomen bij het door John Maynard Keynes geschetste einde van het ‘economische probleem’ blijft de centrale vraag: “hoe leven we een betekenisvol leven?” En dat blijft, zo stelt Karim, voor velen van ons een beangstigende vraag waar we graag voor weglopen.

Naadloos haakt Marjolijn van Heemstra in op het gedachtebombardement van Karim Benammar. Als er iets overvloedig is in onze tijd is het wel het gebruik van taal. Al die retorica, stijlmiddelen en metaforen. Dat mag wel een onsje minder. Samen met Keez Duijves ontwikkelde ze daarom de FLEXOPINION, een in visueel opzicht prachtige installatie waarin je letterlijk in (via) een handomdraai met meningen kunt schuiven (bijvoorbeeld van het linker naar het rechter politieke spectrum) en dat zonder verlies van al te veel woorden. Goed bedacht én uitgevoerd.

Dan betreedt een twintiger het toneel en hij wil wat zeggen. Wat een verademing. Ook hier is de gekozen vorm – we zagen het eerder - die van een column, met provocatie en overdrijving als stijlmiddel. Maar NRC-journalist Ingmar Vriesema wil niet alléén maar leuk, scherp of slim zijn. Hij wil wat aan het debat toevoegen. Met 11 september 2001 als lichtend voorbeeld van een échte ramp, beschrijft hij hoe moeilijk de generatie van twintigers en dertigers – “de kinderen van Fukuyama” - het hebben met de huidige crisis:

“De crisis is zelfs voor hoogleraren economie nauwelijks te bevatten, laat staan voor mensen die economie na de vierde hebben laten vallen…
Dit is kortom crisisbeleving voor gevorderden. Waar 11 september uitblonk doordat het een extreem mediagenieke, makkelijk te begrijpen ramp was, zo blinkt deze crisis uit door zijn moeilijkheidsgraad en gebrek aan charisma. Het maakt indruk, dat zeker, maar niet op de 11 septembermanier. Meer zoals het nieuws dat een meteoriet onze aarde BIJNA heeft geraakt. Wow, denk je dan, maar je voelt er niets bij….

Nog een vraag. Waar was jij, toen het gebeurde? Die vraag was na 9/11 heel makkelijk… Maar probeer maar eens na te gaan waar jij was, toen de crisis uitbrak? Waar was jij, toen Tom Smith uit Sacramento net als een miljoen andere Amerikanen een vergiftigde Subprimehypotheek aanschafte, die verbonden was met een obligatiepakket die in waarde daalde door de tegenvallende huizenprijsontwikkeling waarna de beurskoersen kelderden waarna ook de niet-Amerikaanse beurskoersen inzakten, onder andere de AEX-index, en waardoor de reële economie inzakte en bedrijven niets meer konden lenen en postbodes dit jaar 5 procent van hun salaris inleveren, en over drie jaar 15 procent? Geen idee waar ik toen was?”

Vriesema’s bijdrage is goed geschreven en grappig, maar hij schetst tegelijkertijd óók een treffend beeld van een generatie – zijn generatie - die wanhopig probeert grip te krijgen op de tijd.

And now something completely different
Na de vier ‘talks’ voor de pauze eindigt de avond met een indrukwekkend muzikaal optreden van de Antwerpse groep DAAU (Die Anarchistische Abendunterhaltung). Zij spelen een live soundtrack bij de film Our Daily Bread van de Oostenrijkse filmmaker Nikolaus Geyrhalter. Het is een negentig minuten durende documentaire die zonder (gesproken) commentaar inzoomt op onze voedselprocessen in de wereld. De landbouw, de veeteelt, de visserij. In een steeds wisselend ritme komen de beelden van die industrieën voorbij. Lopende banden, arbeiders op hun knieën in het veld, machines die oogsten. Vooral de expliciete beelden van (de efficiëntie van) het slachten vallen zwaar bij het publiek. Het contrast is groot met de wonderschone hypnotiserende muziek van DAAU. Voegt het iets toe? Ik denk het wel. Ik vermoed dat door de livemuziek de beelden scherper op het netvlies komen en dieper in de ziel binnendringen. Ik heb in ieder geval het gevoel dat ik écht wat meemaak. En dat geldt in feite voor de hele avond. Aflevering zeven uit de crisisreeks van tien is geslaagd:
Waar was je toen het gebeurde op de avond 7/10? Ik was erbij!

Tot zover. Dennis

This entry was posted on donderdag, maart 26th, 2009 at 14:54 and is filed under Crisis weblog. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. Both comments and pings are currently closed.